Συγνώμι που πέθανα εδό

 

Διάβασα το βιβλίο

"Συγνώμι που πέθανα εδό"

της Μαρίας Πετρίτση,
εκδόσεις Bibliotheque.

Πρόκειται για ένα βιβλίο στολίδι καθώς νοιώθεις ότι κρατάς στα χέρια σου ένα λεύκωμα με εικόνες. Κι αν σκεφτεί κανείς ότι μία εικόνα αξίζει όσο χίλιες λέξεις, αυτό το βιβλίο από την αρχή φέρει το βάρος και το εκτόπισμα μαύρης τρύπας.

Η εναλλαγή των αφηγητών, η σε βάθος ψυχαναλυτική ανάλυση του χαρακτήρα που πρωταγωνιστεί, το κεφάλαιο που είναι γραμμένο γλαφυρά σε τοπική διάλεκτο και ο υπέροχα δοσμένος ερωτισμός κρατούν το ενδιαφερόν τόσο αμείωτο που δημιουργούν το παράδοξο το βιβλίο να ρουφάει τον αναγνώστη και συγχρόνως να ρουφιέται.

Μου άρεσε πολύ και για έναν ακόμα λόγο: διότι μιλάει για τον θάνατο και ο θάνατος είναι ο έρωτας μου... 

Λάδι σε καμβά

 

Η πρώτη μέρα του 2023 με βρίσκει καθισμένο στον καναπέ που λούζεται απ' τον ήλιο, να τελειώνω το πρόσφατο βιβλίο του Αλέξη Πανσέληνου. Δίπλα μου η σύζυγος, ευτυχώς, είναι κι εκείνη απορροφημένη από κάποια ανάγνωση και δεν δίνει σημασία στο τι κάνω. Με το που διάβασα την τελευταία φράση, κλείνω το βιβλίο, το ακουμπάω στο τραπεζάκι και αποσύρομαι σε διπλανό δωμάτιο να κλάψω με την ησυχία μου.

Μακάρι να είναι καλά να μας δώσει κι άλλα τέτοια διαμάντια που ξεχειλίζουν μέσα από τα μάτια μας...

Τι είδε η γυναίκα του Λωτ;

Αν η Ιωάννα Μπουραζοπούλου δεν πάρει ποτέ Νόμπελ λογοτεχνίας, δεν θα είναι έκπληξη. 

Αν όμως το πάρει, ούτε τότε θα πρέπει να είναι έκπληξη...
 

Σαπφώ των Αθηνών

 

Διάβασα το βιβλίο «Σαπφώ των Αθηνών» της Ιωάννας Λαδοπούλου-Παπαδοπούλου εκδόσεις Λειμών.

Πρόκειται για ένα βιβλίο της μιας ανάσας αφού είναι μικρό σε μήκος και μπορεί να αναγνωστεί μέσα σε πολύ σύντομο χρονικό διάστημα. Εντούτοις η αφομοίωση του βάθους του θα πάρει λίγο περισσότερο χρόνο, ως και μία ζωή, αφού καταπιάνεται με τα ανώτερα θέματα του ανθρώπινου πνεύματος.

Αρχικά παίρνει χρόνο για να καταλάβει κανείς τι είναι τελικά αυτό το έργο. Είναι ένα θεατρικό όπως γράφει στο εξώφυλλο, είναι ένας μονόλογος, είναι μια εικαστική εγκατάσταση που χρησιμοποιεί μοντέρνες τεχνολογίες, είναι ένα ποιητικό κείμενο; Ή ακόμα πρόκειται για ένα ερωτικό κείμενο με τη στενή έννοια του όρου ή μήπως για ένα ερωτικό κείμενο με την ευρεία έννοια της δημιουργίας. Τέλος αναρωτιέται κανείς διαβάζοντάς το αν είναι ένα ψυχαναλυτικό έργο ή ακόμα κι ένα φιλοσοφικό δοκίμιο.

Η συγγραφέας καταπιάνεται με όλα αυτά τα πολυδιάστατα θέματα και τα συμπυκνώνει σε ένα κείμενο «μονόπρακτο θεατρικό», όπως το αποκαλεί η ίδια, με μία γλώσσα που ρέει σαν το γάργαρο νερό και που ακροβατεί από την αργκό καθομιλουμένη στη γλώσσα της αρχαίας τραγωδίας και της λυρική ποίησης. Δεν θα πω αν βγαίνει νικήτρια από αυτή την αναμέτρηση με τα τέρατα, τους γίγαντες και του θεούς. Ξέρω όμως σίγουρα ότι δεν βγαίνει ηττημένη. Αξίζει να διαβαστεί…

Πορνογραφία

Η γραφή της Χαριτίνης Ξύδη αποτέλεσε για μένα μέσα στο 2022, μία αποκάλυψη. Μετά το “C-minor”, “Τα τραίνα της οδού Ντολορόσα” και τέλος την “Πορνογραφία”, αναγκάστηκα να εμβαθύνω λίγο παραπάνω για το τι είναι αυτό που την κάνει τόσο συναρπαστική. 

Σίγουρα για την Πορνογραφία δεν θα μπορούσαν να γραφτούν φράσεις όπως εκείνες που γράφτηκαν για την περίφημη “Λολίτα” του Ναμπόκοφ: “Με τι δύσκολο θέμα καταπιάνεται ο συγγραφέας και τι ωραία το αναπτύσσει χωρίς να γίνει ούτε κατά διάνοια πορνογραφικός”. Στην περίπτωση της Πορνογραφίας της Χαριτίνης Ξύδη συμβαίνει το ανάποδο: “πόσο ακραία πορνογραφικό γίνεται το κείμενο με τη χρήση του ποιητικού λόγου”.

Στο βιβλίο αναπτύσσεται ο έρωτας, η ηδονή, η σεξουαλικότητα, η κοινώς ονομαζόμενη καύλα, με έναν τρόπο γνήσιο και αυθεντικό, όπως τα έχουμε μέσα στις πιο τρελές φαντασιώσεις μας ή όπως τα εκφράζουμε στις πιο ακραίες μας εκδηλώσεις και ομολογήσεις. Και δεν είναι όλα αυτά παρά θέματα που όλοι λίγο πολύ τα γυροφέρνουμε στο μυαλό μας, αλλά αρνούμαστε να τα συζητήσουμε δημοσίως. Αυτό καθιστά το εγχείρημα της γενναίο και παλικαρίσιο. 

Η Χαριτίνη Ξύδη είναι παλικάρι και για έναν άλλο λόγο: διότι δεν αρκείται να καταγράψει τα απόκρυφα της κρεβατοκάμαρας από τη θηλυκή σκοπιά της. Παρά προχωράει ένα βήμα πάρα πέρα και τα βλέπει και από την μεριά του αρσενικού. Και μάλιστα με ένα βλέμμα οξύ σε βάθος ψυχαναλυτικό, ανώτερο πολλές φορές από τη θηλυκή ματιά, σε σημείο να μπορεί να χαρακτηριστεί ως ο Ντοστογιέφσκι της Φροϋδικής λίμπιντο.

Το μεγαλύτερο όμως που καταφέρνει αυτή η πορνογραφική της ποίηση είναι άλλο. Σίγουρα οι ηδονικοί στίχοι ενός Καβάφη και οι ερωτικοί ενός Χριστιανόπουλου έχουν συνδεθεί με την ιδιάζουσα σεξουαλικότητα τους. Αντίστοιχα οι περιγραφές των νεαρών κοριτσιών του Ελύτη σε βαθμό να συζητηθεί ως και αρνητικά. Δεν ξέρω αλήθεια αν η αριστουργηματική ποίηση της Πορνογραφίας είχε την ίδια δύναμη να απογειωθεί ένα σκαλί παραπάνω αν είχε γραφτεί από άνδρα ποιητή ή ακόμα και από γυναίκα του μεγέθους μιας Αγγελάκη-Ρουκ. Έχω την αίσθηση ότι η ποίηση της Πορνογραφίας καταφέρνει αυτό το κάτι παραπάνω επειδή ακριβώς έχει γραφτεί από ένα ονειρεμένο πλάσμα όπως είναι η Χαριτίνη Ξύδη. Διότι εκείνη τη στιγμή που την διαβάζεις γίνεται για τις γυναίκες αναγνώστριες το ίνδαλμα και ο οδηγός ή ακόμα ο διεγέρτης μιας κοιμισμένης σεξουαλικότητας. Για τους άντρες δε η πιο τρελή τους φαντασίωση.

Η Χαριτίνη Ξύδη είναι η ίδια το καλύτερο της ποίημα. Απολλώνια όταν γράφει, διονυσιακή όταν ζει, και αυτά σύμφωνα με την κληρονομιά του Νίτσε. Μια ύπαρξη βγαλμένη από την αρχαία τραγωδία όταν συνδυάσεις τον μύθο της ποίησής της και την αλήθεια της πραγματικότητάς της.

Δεν ξέρω αν θα έπρεπε η Πορνογραφία να διδάσκεται στα σχολεία αντί του ταλαιπωρημένου μαθήματος σεξουαλικής διαπαιδαγώγησης. Είμαι όμως σίγουρος ότι η γραφή της Χαριτίνης Ξύδη και η ίδια ως δημόσιο πρόσωπο αποτελούν ένα φυσικό φαινόμενο ίσως μοναδικό στον κόσμο. Ένα φυσικό φαινόμενο όπως οι καταρράκτες του Νιαγάρα, όπως τα Ιμαλάια, το ηλιοβασίλεμα της Σαντορίνης. Ένα φαινόμενο που πρέπει να στεκόμαστε να το θαυμάζουμε και να το χειροκροτούμε.

Τα τραίνα της οδού Ντολορόσα, της Χαριτίνης Ξύδη

Τεράστιο σοκ αποτέλεσε για μένα προσωπικά η ανάγνωση του τελευταίου ποιητικού βιβλίου της Χαριτίνης Ξύδη. Προερχόμενος από την ανάγνωση του C-Minor το οποίο διατρέχεται από ένα ύφος πολύ ιδιαίτερο, τα τραίνα με ισοπέδωσαν με την απλότητά τους. Θα προσπαθήσω να μαζέψω τα συντρίμμια και να εξηγήσω.

Αρχικά, ο συμβολισμός των τραίνων είναι τεράστιος. Ο ίδιος ο Αϊνστάιν στα νοητικά του πειράματα χρησιμοποιούσε το τραίνο, λόγω του μεγάλου μήκους του, για να περιγράψει τα γεγονότα που λαμβάνουν χώρα στις δύο άκρες του, όταν αυτό κινείται και το πώς τα αντιλαμβάνονται ο κινούμενος επιβάτης του τραίνου αλλά και αυτός που βρίσκεται ακίνητος στην αποβάθρα. Σε ένα ερωτικό εγχειρίδιο, όπως είναι το εν λόγω ποιητικό βιβλίο, είναι προφανές, και δεν μας το κρύβει καν η ίδια η ποιήτρια με το ποίημα της Κοιλάδας των Τεμπών, ότι ο αναγνώστης δεν μπορεί να μην φανταστεί το τραίνο να εισέρχεται τελικά σε εκείνο το τούνελ που οδηγεί σε άλλους κόσμους.

Ο συμβολισμός του τραίνου στην ερωτική λογοτεχνία θεωρώ ότι έλκεται και από την κληρονομιά της ρωσικής λογοτεχνίας, όπου οι τεράστιες αποστάσεις των ερώτων καλύπτονταν με το αυτό μεταφορικό μέσο. Όταν δε το τραίνο ήταν και η αιτία του θανάτου, τότε και πάλι ο συμβολισμός της συντριβής μέσα στην πράξη του έρωτα αποκτά ύψιστο νόημα.

Για την οδό Ντολορόσα, όσο και αν την αναζήτησα στους χάρτες της google άκρη δεν βρήκα. Αισίως έμαθα ότι είναι η οδός του μαρτυρίου του Ιησού. Άρα ο έρωτας για την Χαριτίνη Ξύδη είναι ένας θείος δρόμος, ένα καθαγιασμένο μονοπάτι χωρίς επιστροφή, που μοναδική κατάληξη έχει τη συντριβή και επομένως τη θέωση.

Συμπερασματικά καταλήγω ότι, ο ίδιος ο τίτλος του βιβλίου αποτελεί ένα ποίημα, μία συμπυκνωμένη ποιητική μάζα η οποία καταργεί, για να επανέλθω στον Αϊνστάιν, την έννοια του χωρόχρονου, μια ποιητική μάζα που σε ρουφάει σαν τη μαύρη τρύπα χωρίς να ξέρεις πού σε πάει.

Στο κυρίως περιεχόμενο του βιβλίου εξακολουθούν να οπτικοποιούνται τα σύμβολα του τραίνου και της οδού του μαρτυρίου, αν και δεν είμαι σίγουρος ότι υπήρχε τέτοια επιδίωξη, καθώς εμμονικά, κατά τη διάρκεια της ανάγνωσης, εμφανίζονταν μπροστά μου βαγόνια στις στροφές των ποιημάτων και μονοπάτια στη στενή στοίχιση όταν δεν υπήρχαν στροφές.

Διαβάζοντας λοιπόν τα ποιήματα καταλήγω ότι έχουμε ένα έργο που μπορούμε να το αντιπαραβάλλουμε με το Πλατωνικό Συμπόσιον και τον Φαίδρο. Είναι ένας ταξιδιωτικός οδηγός του έρωτα. Η ποιήτρια προσπαθεί να τον ορίσει, προσπαθεί να τον περιγράψει να αναδείξει την ουσία του. Και όταν λέω προσπαθεί δεν εννοώ ότι δεν το καταφέρνει, απλά θέτω από την πλευρά μου το μεγαλείο της έννοιας με την οποία παλεύει.

Το σοκ λοιπόν της χρήσης μιας γλώσσας σχεδόν απλοϊκής για έναν τόσο μεγάλο σκοπό δεν θα κρύψω ότι ήταν μεγάλο. Και ειδικά στη δική μου περίπτωση ως αναγνώστη που προερχόμουν από την ανάγνωση του άλλου άκρου, στο οποίο βρίσκεται το άλλο ερωτικό έργο της Χαριτίνης Ξύδη που διάβασα, το C-Minor. Δεν με παρηγόρησαν ούτε τα λόγια της ίδιας της ποιήτριας η οποία χαρακτηριστικά έγραφε: «…έγραψα πάλι ένα βιβλίο "λαϊκό", το οποίο μοιραία έχει αποδέκτες απλούς, γνήσια λαϊκούς ανθρώπους. Πρόσωπα χωρίς έπαρση και στόμφο».

Χρειάστηκε λοιπόν να ψηλαφίσω περαιτέρω τα ποιήματα για να βρω τι ήταν τελικά αυτό που μέσα στην απλότητά του μπορούσε να προκαλεί τέτοιες αναταράξεις. Φαντάστηκα τη γλώσσα σαν ένα σώμα που έχει ξεγυμνωθεί μέσα στο κλειστό δωμάτιο. Έτσι απαλλαγμένο από τα ρούχα, που πιθανόν να κρύβουν τις ατέλειες του κορμιού, τα χρώματα που τα φωτίζουν, τις ωραίες αθλητικές γραμμές που τα κάνουν να δείχνουν κομψά, απαλλαγμένο από τα στολίδια και τα ασήμια, απαλλαγμένο από τα ρουζ και το κοκκινάδι, τα αρώματα και τα πατσουλιά, ανακαλύπτεις τελικά ένα υπέροχο, φιλήδονο κορμί, ένα κορμί που διψάει να παραδοθεί αδιαφορώντας για τις συνέπειες. Ο αναγνώστης μπροστά στην ξεγυμνωμένη γλώσσα δεν γίνεται απλώς ένας ηδονοβλεψίας, γίνεται ο ίδιος συμμέτοχος σε αυτήν την ερωτική πράξη. Ξυπνούν στα αφτιά του οι ήχοι των ιδανικών εραστών, χταπόδι που το χτυπάς στο βράχο να μαλακώσει, αναμετράται με τα πάρε και τα δώσε του και ανασκαλεύει τις δονήσεις από τα ινδάλματα της ηδονής του.

Οι ήρωες του βιβλίου είναι δύο ουράνια σώματα μέσα στο σύμπαν ενός δωματίου, ενός βαγονιού, μιας αποβάθρας. Δύο σώματα που έλκονται και εκτελούν κινήσεις «ελλειπτικές» και «υπερβολικές». Δύο σώματα που μοιραία συγκρούονται υπό την επήρεια της βαρύτητας και που άλλοτε συγχωνεύονται, άλλοτε συντρίβονται και άλλοτε απωθούνται.

Δεν θα κρύβω πια ότι εγώ προσωπικά, σε νεαρή ηλικία, όταν ήρθα σε επαφή με την ποίηση της Δημουλά, είχα ερωτευτεί παράφορα τη Δημουλά. Δεν θα κρύβω πια ότι έχω ερωτευτεί άνδρες ποιητές, παρόλο που δεν είναι στις προτιμήσεις μου. Δεν θα κρύψω λοιπόν ότι, ο τίμιος αναγνώστης αυτού του βιβλίου το οποίο αναμετράται με τον Πλατωνικό Έρωτα, όπως προανέφερα, οφείλει να παραδεχθεί, οφείλει να ομολογήσει ότι είναι θανάσιμα ερωτευμένος με εκείνον που το έχει γράψει. Έστω και πλατωνικά…

Ματίας Αλμοσίνο

Διάβασα το "Σκηνές από τον βίο του Ματίας Αλμοσίνο" του Ισίδωρου Ζουργού. Σε αντίθεση με τις Ρετσίνες του Βασιλιά του ιδίου, (που ήταν μια σκέτη απογοήτευση), οφείλω να ομολογήσω ότι εντυπωσιάστηκα, από το ένστικτο του συγγραφέα, ο οποίος κατά την περίοδο της οικονομικής κρίσης, ανέτρεξε σε αυτήν την περίοδο της ιστορίας, για να πλάσει τον δικό του μύθο. Και αυτό γιατί παρουσιάζοντάς μας τόπους, επιδημίες, οικονομικά δεδομένα, ιστορικά στοιχεία, πολέμους και διαβάζοντάς το στο σήμερα, μπορούμε κάλλιστα να το θεωρήσουμε προφητικό, για όλα όσα συμβαίνουν με τον πόλεμο στην Ουκρανία, την επισιτιστική κρίση που διαφαίνεται και την έξαρση των επιδημιών. Ακόμα λοιπόν και στην απλουστευμένη σκέψη ότι η ιστορία επαναλαμβάνεται, θεωρώ ότι αξίζουν πολλά συγχαρητήρια στον συγγραφέα για την εις βάθος μελέτη του, για την εποχή που μας περιγράφει και τη στέρεα, από πλευράς δομής, αφήγηση της ιστορίας του Ματίας Αλμοσίνο.

Εντυπωσιακή είναι επίσης, η χρήση της γλώσσας. Παρατηρούμε μία συνεχή αλλαγή της λειτουργίας της, αναλόγως με τον τόπο που βρίσκεται κάθε φορά ο ήρωας. Έτσι άλλους ιδιωματισμούς και άλλες λέξεις συναντάμε όταν βρισκόμαστε στη Ζάκυνθο, για παράδειγμα, και άλλους όταν βρισκόμαστε στη Ρωσία.

Ωστόσο, θεωρώ ότι, ο χαρακτήρας του Αλμοσίνο δεν αναπτύχθηκε επαρκώς. Κι αυτό διότι, καθ' όλη τη διάρκεια της αφήγησης, και ενώ γίνεται συνεχώς η προσπάθεια να μας πείσει για τη διάνοια του ήρωα, ο ίδιος ο ήρωας δεν μας δίνει αυτήν την εντύπωση. Ναι είναι μελετηρός. Ναι είναι σπουδαίος γιατρός. Ναι είναι ανιδιοτελής. Ναι είναι ταξιδευτής. Αλλά ούτε σε έναν διάλογο δεν βρίσκεται μία φράση του, που να είναι αντίστοιχη με φράσεις από τους ήρωες του Μαγικού Βουνού ή των Δαιμονισμένων, η οποία να δείχνει πραγματικά ένα ανώτερο πνεύμα.

Παρόλα αυτά, είναι ένα βιβλίο που συστήνω ανεπιφύλακτα σε όποιον είναι διατεθειμένος να διαβάσει ένα ογκώδες μυθιστόρημα, κοντά οκτακοσίων σελίδων.